วิสัยทัศน์ติดปีก
ด้วยความอาลัยแด่ นายแพทย์ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ (พ.ศ. 2476-2569) ผู้ก่อตั้งสายการบินบางกอกแอร์เวย์สผ่านวิสัยทัศน์อันกว้างไกล
ฟ้าไทย รำลึงถึงผู้บุกเบิก ผู้มีวิสัยทัศน์ ผู้เลือกเดินนอกกรอบธุรกิจแบบเดิม เพื่อสร้างสายการบินบูทีคแห่งเอเชีย
เมื่อรำลึกถึงชีวิตและผลงานของ นพ.ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ ภาพจำของผู้คนมักเชื่อมโยงไปถึงโรงพยาบาลระบบสาธารณสุข และการยกระดับวงการแพทย์เอกชนไทย หากแต่นั่นเป็นเพียงหนึ่งมิติของมรดกอันยิ่งใหญ่ที่ท่านได้ทิ้งไว้ นพ.ปราเสริฐ มิได้เป็นเพียงแพทย์ผู้ก้าวสู่โลกธุรกิจ หรือผู้ก่อตั้งองค์กรขนาดใหญ่เท่านั้น หากแต่ในความหมายที่ลึกซึ้งยิ่งกว่าท่านคือผู้มีวิสัยทัศน์ที่เข้าใจว่าระบบคือสิ่งกำหนดอนาคตของประเทศ เป็นผู้สร้างกระบวนทัศน์ใหม่ และเป็นสถาปนิกที่วางโครงสร้างแห่งความเป็นไปได้ อิทธิพลของท่านแผ่ขยายไกลเกินกว่าวงการแพทย์ไปสู่การพัฒนาประเทศไทยในภาพรวม
หนึ่งในผลงานที่ทรงคุณค่าที่สุดของท่าน คือการนำวิสัยทัศน์นั้นก้าวข้ามธุรกิจการแพทย์และทะยานสู่ท้องฟ้าอันกว้างใหญ่ไปกับสายการบินบางกอกแอร์เวย์ส ซึ่งอาจนับได้ว่าเป็นกิจการที่สะท้อนตัวตนของท่านได้ชัดเจนที่สุดเพราะสายการบินแห่งนี้ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อเป็นเพียงสายการบิน หากแต่เป็นการขยายปรัชญาทึ่ลึกซึ้งกว่า นั่นคือปรัชญาแห่งการเชื่อมต่อและการเข้าถึง ที่การเดินทางไม่ควรพาผู้คนจากจุดหนึ่งไปสู่อีกจุดหนึ่งเท่านั้น แต่ควรเปลี่ยนวิธีที่ผู้คนได้สัมผัสและรับรู้ประสบการณ์ในประเทศต่างๆ ด้วย
นพ.ปราเสริฐ เกิดเมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2476 ณ กรุงเทพมหานคร เส้นทางสู่วงการแพทย์ของท่านเริ่มต้นจากการศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา หลักสูตรเตรียมแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ช่วงเวลาการเป็นศัลยแพทย์สะท้อนถึงความมีวินัย ความละเอียดแม่นยำ และวิธีคิดเชิงวิเคราะห์ แต่ในขณะเดียวกัน ก็เผยให้เห็นบางสิ่งที่กว้างไกลกว่านั้น นั่นคือสัญชาตญาณของผู้ที่มิได้มองเพียงระบบของมนุษย์ หากยังมองเห็นช่องว่างของระบบสังคมโดยรวม ท่านมีความสามารถอันหาได้ยากในการมองเห็นสิ่งที่ยังขาดหาย ไม่ว่าจะเป็นด้านสาธารณสุข โครงสร้างพื้นฐาน หรือโอกาสทางเศรษฐกิจ พร้อมจินตนาการว่าสิ่งเหล่านั้นควรจะเป็นเช่นไร
การวางเส้นทางใหม่ให้ประเทศ
สัญชาตญาณนั้นได้พลิกโฉมวงการสาธารณสุขไทยผ่านบริษัทกรุงเทพดุสิตเวชการ หรือ Bangkok Dusit Medical Services (BDMS) ที่ยกระดับระบบการแพทย์เอกชนของไทยก้าวขึ้นสู่เวทีระดับภูมิภาค แต่เมื่อวิสัยทัศน์ของท่านหันสู่โลกการบิน ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกลับยิ่งทรงพลังและเปลี่ยนแปลงประเทศในมิติที่ลึกซึ้งกว่าเดิม เพราะแทนที่จะเข้าสู่อุตสาหกรรมที่มีอยู่แล้ว นพ.ปราเสริฐกลับมองเห็น “อนาคต” ที่คนอื่นยังมองไม่เห็น
เมื่อ พ.ศ. 2511 บริษัทกรุงเทพสหกลได้ถือกำเนิดขึ้น และกลายมาเป็นรากฐานของสายการบินบางกอกแอร์เวย์ส ต่อมา เมื่อ พ.ศ. 2529 สายการบินเปิดดำเนินการอย่างเป็นทางการในฐานะสายการบินภายในประเทศของเอกชนแห่งแรกของไทย ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงการถือกำเนิดของธุรกิจใหม่ หากแต่เป็นการสร้างนิยามใหม่ของการเชื่อมต่อประเทศ เส้นทางบินแรกสู่กระบี่ สุรินทร์ และนครราชสีมา ไม่ได้สะท้อนแค่การคำนวณเชิงธุรกิจ หากยังสะท้อนถึงชายผู้เข้าใจว่าการบินสามารถทำให้ภูมิศาสตร์เป็นเรื่องที่เข้าถึงได้ เปลี่ยนจังหวัดที่เคยห่างไกลให้กลายเป็นจุดหมายที่ผู้คนสัญจรไปถึงได้ และทำให้การคมนาคมกลายเป็นเครื่องมือแห่งการพัฒนา
ในขณะที่คนอื่นมองเห็นเพียงเส้นทางบิน นพ.ปราเสริฐ กลับมองเห็นเส้นทางแห่งโอกาส
วิสัยทัศน์ดังกล่าวยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อสนามบินสมุยเปิดดำเนินการเมื่อ พ.ศ. 2532 ในฐานะสนามบินเอกชนแห่งแรกของไทย ณ เวลานั้น เกาะสมุยยังห่างไกลจากการเป็นจุดหมายปลายทางระดับโลกอย่างในปัจจุบัน การสร้างสนามบินบนเกาะแห่งหนึ่งนั้นไม่ใช่แค่การลงทุน แต่ต้องอาศัยสายตาที่มองไกลเกินปัจจุบัน นพ.ปราเสริฐเข้าใจดีว่า ระบบคมนาคมไม่ได้มีหน้าที่เพียงตอบสนองความต้องการ หากยังสามารถสร้างความต้องการขึ้นมาได้เช่นกัน
การก่อตั้งสนามบินสมุย ไม่ใช่แค่เพียงให้บริการแก่เกาะแห่งเดียว แต่ได้ร่วมกำหนดอนาคตของเกาะนั้น สนามบินกลายเป็นประตูสำคัญที่ทำให้เกาะสมุยพัฒนาไปสู่หนึ่งในจุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวที่สำคัญที่สุดของไทย สะท้อนความสามารถของ นพ.ปราเสริฐในการมองเห็นศักยภาพในอนาคตที่ยังไม่ปรากฏต่อสายตาผู้อื้น และแนวคิดเดียวกันนี้ได้ขยายต่อไปยังสุโขทัยและตราด ที่ซึ่งการบินไม่ได้เป็นเพียงการเดินทาง หากเป็นเครื่องมือเขิงยุทธศาสตร์ในการขยายภูมิทัศน์ด้านการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจของประเทศ
ประสบการณ์แบบบูทีค
นี่คือช่วงเวลาที่ความปราดเปรื่องของ นพ.ปราเสริฐ ปรากฏเด่นชัดที่สุดเพราะท่านไม่เคยมองธุรกิจการบินในมิติของขนาดเพียงอย่างเดียว แทนที่จะเลือกแข่งขันด้วยจำนวนหรือราคา ท่านกลับเลือกสร้างเอกลักษณ์ให้สายการบินผ่านประสบการณ์การเดินทาง จุดหมายปลายทางเชิงยุทธศาสตร์และบริการที่ใส่ใจในรายละเอียด จนท้ายที่สุดกลายเป็นอัตลักษณ์อันโดดเด่นของสายการบินในชื่อ “Asia’s Boutique Airline”
แนวคิดดังกล่าวถูกประกาศอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ.2547 และไม่ใช่เพียงกลยุทธ์ทางการตลาด แต่คือการสรุปปรัชญาที่ นพ.ปราเสริฐ ได้ค่อยๆ สร้างมาอย่างยาวนาน นั่นคือปรัชญาที่ให้คุณค่ากับตัวตนมากกว่าปริมาณ ให้ความสำคัญกับคุณภาพและเลือกมอบประสบการณ์ที่ออกแบบอย่างพิถีพิถันผ่านห้องรับรองสไตล์บูทีค การเป็นเจ้าของสนามบินและการออกแบบเส้นทางบินที่คำนึงถึงคุณค่าทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมมากกว่าปริมาณผู้โดยสาร สายการบินบางกอกแอร์เวย์สจึงสามารถสร้างพื้นที่เฉพาะตัวท่ามกลางอุตสาหกรรมการบินที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ที่สำคัญที่สุด ทุกสิ่งเหล่านี้ล้วนสะท้อนความเป็นไทยอย่างชัดเจน
สายการบินบางกอกแอร์เวย์สไม่เคยพยายามเลียนแบบสายการบินยักษ์ใหญ่ระดับโลก ตรงกันข้ามกลับเลือกถ่ายทอดปรัชญาแบบไทยผ่านการบริการ ความสง่างาม และการสร้างประสบการณ์ของสถานที่ ทำให้การบินของไทยไม่ได้เป็นเพียงภาพสะท้อนของต่างชาติหากแต่สามารถ่ายทอดตัวตนของชาติผ่านบริการ การออกแบบ และจุดหมายปลายทาง สำหรับนักเดินทางจำนวนมาก สายการบินบางกอกแอร์เวย์สจึงเป็นมากกว่าสายการบิน หากแต่เป็นบทนำก่อนเข้าสู่ประเทศไทยในอีกมิติหนึ่ง คือประเทศไทยที่ไม่ได้นิยามด้วยจุดหมายปลายทาง แต่ถูกจดจำผ่านบรรยากาศ ความรู้สึก และประสบการณ์ระหว่างทาง
อาจเป็นเหตุผลดังกล่าวที่ทำให้สายการบินแห่งนี้ครองพื้นที่พิเศษในความทรงจำร่วมของคนไทยเพราะผู้คนไมได้จดจำเพียงการเดินทางแต่จดจำว่าสายการบินได้เปิดประตูสู่เกาะ เมืองมรดก และภูมิประเทศที่ครั้งหนึ่งเคยเข้าถึงได้ยาก สายการบินแห่งนี้เปลี่ยนภาพจากการขนส่งผู้โดยสารไปสู่การเข้าถึงความหมายของการเดินทางมาถึงได้อย่างชัดเจน
มรดกที่ยั่งยืน
แม้การบริหารในวันนี้จะส่งต่อสู่คนรุ่นใหม่ภายใต้การรนำของกัปตันพุฒิพงศ์ ปราสาททองโอสถ สายการบินบางกอกแอร์เวย์สยังคงเดินหน้าพัฒนาอย่างต่อเนื่องผ่านการขยายสนามบิน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและโครงการแห่งอนาคตในสมุย ตราด และอู่ตะเภา แต่แม้องค์กรจะก้าวไปข้างหน้า ปรัชญาหลักของบริษัทก็ยังคงยึดโยงอยู่กับวิสัยทัศน์ดั้งเดิมของผู้ก่อตั้ง นั่นก็คือการเติบโตอย่างยั่งยืน การพัฒนาเชิงยุทธศาสตร์ และความเข้าใจว่าการบินควรเป็นทรัพยากรระยะยาวของประเทศ
ดังนั้น หากจะจดจำ นพ.ปราเสริฐ ในฐานะผู้ก่อตั้งองค์กรต่างๆ ก็คงเป็นมุมมองที่แคบเกินไป เพราะสิ่งที่ท่านสร้างไว้อย่างแท้จริงคือการจินตนาการระบบใหม่ให้กับประเทศ ในโลกการแพทย์ ท่านสร้างเครือข่ายการรักษาที่พลิกโฉมระบบสาธารณสุขไทย ในโลกการบิน ท่านนำวิสัยทัศน์เดียวกันนั้นมาปรับใช้กับภูมิศาสตร์ สร้างโครงสร้างที่เปลี่ยนวิธีการเชื่อมต่อ การเดินทาง และการเติบโตของไทย
สิ่งที่ทำให้ท่านแตกต่าง คือความสามารถในการมองโครงสร้างพื้นฐานว่าไม่ใช่แค่เพียงสิ่งก่อสร้างแต่คือความเป็นไปได้ ในเครือข่ายธุรกิจของบางกอกแอร์เวย์ส สนามบิน เส้นทางการบิน และเครือข่ายคมนาคม ไม่ใช่เพียงทรัพย์สินทางกายภาพ หากเป็นกลไกแห่งการเปลี่ยนแปลงที่นำสถานที่อันห่างไกลให้ใกล้เข้ามามากขึ้น และเปิดทางให้การท่องเที่ยว การค้า และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมเติบโตจนช่วยเปลี่ยนโฉมประเทศ
บางที ความงดงามบางอย่างก็ซ่อนอยู่ในเส้นทางชีวิตนี้ ในฐานะแพทย์ นพ.ปราเสริฐ ได้เรียนรู้ตั้งแต่ต้นว่าชีวิตดำรงอยู่ได้ด้วยการไหลเวียน ด้วยระบบที่ทำให้การเคลื่อนไหวและการเชื่อมต่อดำเนินต่อไป และในฐานะผู้ประกอบธุรกิจ ท่านได้นำหลักการเดียวกันนั้นมาขยายสู่ระดับประเทศสร้างระบบที่ทำให้ประเทศไทยสามารถเดินหน้าได้อย่างมีพลวัตยิ่งขึ้น เชื่อมโยงผู้คน สถานที่ และความเป็นไปได้เข้าด้วยกัน
นี่จึงเป็นเหตุผลที่มรดกด้านการบินของท่านยังทรงพลังมาจนถึงทุกวันนี้ เพราะสำหรับสายการบินบางกอกแอร์เวย์ส ธุรกิจเป็นมากกว่าเครื่องบินหรือสนามบิน หากยังรวมถึงการเปิดขอบฟ้า การขยายโอกาสในการเข้าถึง และการจินตนาการว่าโครงสร้างพื้นฐานที่ถูกออกแบบอย่างมีความหมายสามารถกำหนดอนาคตของประเทศได้อย่างไร
มรดกของท่านจึงมิใช่สิ่งหยุดนิ่ง หากเป็นสิ่งมีชีวิตที่ยังดำเนินต่อไปในทุกเที่ยวบินขาออกและขาเข้า ในภาพเครื่องบินที่ทะยานเหนือแนวชายฝั่งอย่างงดงาม และในการเปิดประตูสู่จุดหมายปลายทางที่ครั้งหนึ่งเคยถูกมองว่าไกลเกินเอื้อม
แม้ในอนาคต สายการบินบางกอกแอร์เวย์สจะยังคงพัฒนา ปรับตัว และเติบโตต่อไปเพียงใด แต่สิ่งที่ถักทออยู่ในอัตลักษณ์ของสายการบินแห่งนี้เสมอคือวิสัยทัศน์แรกเริ่มของชายผู้เข้าใจว่าความหมายที่ดีที่สุดของการบินนั้นมิใช่เพียงธุรกิจขนส่ง หากคือสะพานเชื่อมระหว่างจุดที่ประเทศยืนอยู่ในวันนี้กับจุดที่ประเทศอาจก้าวไปถึงในวันข้างหน้า
ด้วยความหมายนี้ นพ. ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ มิได้เพียงสร้างองค์กรต่างๆ ขึ้นมาเท่านั้น แต่ท่านได้มอบวิถีใหม่ให้ประเทศไทยได้พัฒนาและเดินหน้าต่อไป